CranioSacral flag slands

Hr er hgt a frast um sitt lti af hverju.


Eftirfarandi grein byrtist Frttablainu ann 13. gst 2011.
Lfsreynslan hefur hrif heilsufar


bilde
Linn Getz lknir og vsindamaur. Mynd/GVA
Sigrur Bjrg Tmasdttir skrifar:
Lknisfrin hefur mla sig t horn me v a einblna um of lffri lkamans og hunsa mikilvgi visgu og umhverfis sjklinga, segir Linn Getz lknir og vsindamaur. Hn bendir a njustu rannsknir renni stoum undir a huga beri a astum flks egar lkamlegir kvillar eru teknir til skounar.

„Mig hefur langa til a varpa ljsi a a vi flks og astur hafa lffrileg hrif lkamann. Tungutak lknisfrinnar hefur hins vegar varla leyft essa nlgun undanfarna ratugi. N hafa hins vegar birst rannsknir r heimi nttruvsinda, sem sna fram hrif umhverfis, uppeldis og atltis lkama flks og heilsu," segir Linn Getz, lknir og vsindamaur, sem undanfarin r hefur vaki athygli meal kollega sinna Norurlndum og var fyrir rannsknir mikilvgi samskipta og samspils lfsreynslu og lffrilegra hrifa lkamann. Hn hlaut norrnu rannsknarverlaunin heimilislknisfri 2011 fyrir brautryjendastrf essu svii.

Linn er norsk en hefur veri bsett hr landi san 1996 en hn er gift Jhanni gsti Sigurssyni, prfessor heimilislkningum, og saman eiga au tv brn. Linn starfar sem trnaarlknir Landsptalans en hn er smuleiis dsent heimilislknisfri vi hsklann Noregi. Hn hellti sr t rannsknir fyrir nokkrum rum og beindi hn fyrst sjnum snum a httuhugtakinu eins og a er nota meal lkna.

httufaraldur heilsuspillandi

„a hefur veri mikil hersla lg httutti. Til dmis eru gefin t vimi fyrir skilegan blrsting og klesterlgildi ea blfitugildi. Lknum er gert a fara eftir leibeiningum sem einblna einungis lffri lkamans en sleppa v a ra hrif streitu til dmis, sem er vita a hefur hrif blrsting svo dmi su tekin af eim leibeiningum," segir Linn sem einnig bendir a tilhneiging s til a fra vimiin me eim afleiingum a fleiri lenda httuhpi.

Nveri var til dmis vimii um skilegan blrsting breytt og kjlfari eru um 70 prsent norskra karla um tvtugt talin me skilega han blrsting. „egar svo er komi arf a ra vimii," segir Linn og snir mr tlur r norskri rannskn sem sna a einungis ltill hluti Normanna s vi ga heilsu s fari eftir mlingum httuttum en a skjti skkku vi stareynd a mealvi Normanna s yfir 80 r.

„Okkar rannsknarhpur hefur efast um a essi "httufaraldur" s gur fyrir heilsuna. Vi megum ekki gleyma a etta er hugaml sterkra hagmunasamtaka. a er svo mikill peningur klesterl- og blrstingsinainum. Ekki bara lyfjum, heldur alls kyns lfsstlsfrum. a er mikilvgt a flk hreyfi sig og hugi a v sem a borar en hvatningin verur a vera vellan og lfsgi en ekki a a uppfylla lknisfrilega stala."

Skimanir hafa lka galla

Linn bendir einnig a skimun fyrir krabbameini s flknara vifangsefni en fram kemur upplsingum til almennings. „Skimanir hafa bi kosti og skavnlegar afleiingar, en bosbrfum um skimun koma eingngu fram upplsingar um hugsanlega kosti. a a fara brjstamyndatku vegna skimunar, getur veri gur valkostur, en a sama einnig vi um a a velja a fara ekki. Erlendar rannsknir benda a miki s um ofgreiningar, sem ir a margar konur ganga gegnum mefer vi brjstakrabbameini sem hefi kannski aldrei ori a alvarlegu meini. Hr vill stundum gleymast a krabbameinsmefer getur veri mjg erfi og skapa skilyri fyrir nja sjkdma hj sjklingnum."

Linn segir nausynlegt a lknar fari a hugsa rttkan htt um frin og losi sig undan hef sem geri r fyrir a lta megi lkamann sem gangvirki eins og hverja ara vl.

„Stundum er sagt a rtt eins og fara eigi me blinn skoun rlega tti flk a fara heilsutkk hverju ri. essi samlking stenst ekki ar e nnur lgml gilda fyrir lifandi hugsandi verur en fyrir bla. a er ekki ng a fara til lknis og lta mla hitt og etta ef persnulegt vital er ekki hluti af matinu," segir Linn. Mikilvgasta "heilsutkki." s raun a spyrja flk hva v finnist sjlfu um heilsu sna.

Hugur og lkami heild

Hn segir lta nrri a innan lknastttarinnar hafi stundum lti veri gert r lknum sem hafi snt huga visgu og lfsskilyrum sjklinga sinna. N sna njar rannsknir hvernig lfsreynslan "skrifar sig inn " lkamann og hafi annig vtk hrif heilsu og sjkdma. v fi hn oft mjg akklt vibrg vi fyrirlestrum snum fyrir lkna sem akka henni fyrir innblstur og hvatningu til a ra vi sjklinga.

„Lknar segja mr a eim hafi lii eins og spennitreyju, allt hafi gengi t lffri lkamans og astur flks ekki tt a skipta mli. Hugur og lkami eru rjfanleg heild og a sem vi upplifum getur haft mikil hrif lkama okkar. a er til dmis ekki algengt a eir sem jst af vvaverkjum ea vefjagigt eigi sr erfia fort.

Barn sem arf a taka byrg mjg snemma, til dmis foreldum sem eru alkhlistar, ea barn sem verur fyrir ofbeldi getur ori a fullornum einstaklingi sem glmir vi verki, unglyndi og ara sjkdma. v betur sem vi skiljum hvernig visagan og heilsufari spila saman, v meiri tkifri hfum vi a skilja og hjlpa vikomandi," segir Linn sem segir gagnrnivert a lta unglyndi sem bara lffrilegan sjkdm sem spretti upp n utanakomandi skringa.

a s mikilvgt a lknir reyni a komast a v samtali vi sjkling sinn hva var kveikjan a unglyndinu, v oft s orskin atvik ea astur sem eiga sr lengri sgu. "Sama m segja um krnska verki, a er nausynlegt fyrir lkni sem vill veita ga mefer a kynnast ekki bara verkjunum heldur einnig persnunni sem hann er a mehndla. visaga og lfsreynsla mtar mannslkamann strax fr upphafi."




bilde
Besta forvrnin gu sklakerfi

Og vkur talinu a sklakerfinu. „Frekar en a lta heilbrigiskerfi enjast endalaust t, getur veri rtt a fjrfesta sklakerfinu. Ef ll brn f a njta sn og upplifa ryggi og viringu sklanum er g sannfr um a sjklingar framtarinnar veri frri. etta er forvarnastarf sem virkilega skiptir mli," segir Linn sem nveri lagi hnd plg vi ger norskrar stefnumtunar um forvarnastarf heilsugslu.

„Vi lgum herslu a ll brn ttu rtt a alast upp nvist fullorinna sem taka byrg. Vi vitum a a eru ekki allir foreldrar sem uppfylla essi skilyri og ess vegna er sklakerfi fr leiksklaaldri og upp r svo mikilvgt, ar eiga brn a geta tt ruggt athvarf. a hefur lka veri snt fram a brn sem alast upp vi erfiar astur n ess a a valdi eim erfileikum hafa iulega tt sr veruga fullorna stuningsaila."

Me v a skoa fort og umhverfi flks er alls ekki meiningin a ba til frnarlmb astna, Linn segir einmitt mikilvgt a flk taki mlin snar hendur. "Flk sem hefur glmt vi kva og vanlan me tilheyrandi veikindadgum getur ef til vill samhlia lyfjamefer og me stuningi lknis leita a rtum vandans og kvei a skrifa nstu kafla visgunni sinni me rum htti. Me v aukast lkurnar v a kvillarnir htti a hrj flk og lf ess veri betra."



Aspartam er umdeildasta fubtarefni sgunnar.
Hallfrur M. Plsdttir ddi me leyfi THE ECOLOGIST.
Njustu vsbendingar, sem tengja a vi hvtbli og eitlaxli, hafa auki verulega mtmli lkna, vsindamanna og neytendasamtaka sem stahfa a a hefi aldrei tt a hleypa essu stuefni marka og a, a leyfa v a vera fram fukejunni, s a drepa okkur hgt og btandi. Lesa meira.

Aspartam stuefni: lglegt en vgast sagt varasamt.
Grein eftir Harald Magnsson, Ostepati B.Sc. (hons). Lesa meira.
Athugi a nausynlegt er a hafa uppsettan bna til a geta lesi greinina, s.s. Acrobat Reader.